Елена Зенкевич: «Мир дому»: деятельность Союза сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви по профилактике домашнего насилия

2«Peace Be to the House»: Activities of the Charity Sisterhoods Union of the Belarusian Orthodox Church for the Prevention of Domestic Violence

Елена Зенкевич / Elena Zenkevitch

Минск / Minsk

Аннотация. В статье рассматриваются результаты и проблемные вопросы деятельности церковной благотворительной организации – Союза сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви – в теме профилактики и предотвращения домашнего насилия. Описывается опыт информационной и профилактической работы, основанный на позитивной парадигме – «Мир дому» – в сотрудничестве с церковными, общественными, государственными и международными организациями. Выясняется роль факторов, тормозящих практическую работу, таких как: существующие в церковном сообществе и навязываемые гендерные стереотипы, манипуляция мнением прихожан и агрессивная позиция отдельных церковных структур, отражающая патриархальные устои. Намечаются пути решения проблем – как самого домашнего насилия, так и развития социальной деятельности церковных организаций в этой сфере.

Abstract. The article deals with the activities of the church-based organization, «The Charity Sisterhoods Union of the Belarusian Orthodox Church», in the field of domestic violence prevention, its results and problematic issues. In addition it discusses the experience of advocacy and prevention, based on the positive approach of the «Peace for Home» campaign in cooperation with faith-based, non-governmental, governmental and international organizations. The author attempts to clarify the impact of the following factors as obstacles for such a work: gender stereotypes existing and imposed in the church environment, manipulation of parishioners’ opinion and aggressive attitude of some of the church bodies, which is based on patriarchal morals. A general outline of the possible ways of solving this problems is given, concerning both the issue of domestic violence and the development of the church-based organizations’ activity in this field.

Ключевые слова: домашнее насилие, профилактика, церковь, благотворительность, милосердие, гендерные стереотипы, патриархальные устои, сотрудничество.

Key words: domestic violence, prevention, church, charity, gender stereotypes, patriarchal system, cooperation.

Союз сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви [1] — это церковная организация, занимающаяся обеспечением сотрудничества, обмена опытом и координации деятельности сестричеств милосердия и церковных социальных служб в сфере социального служения. Среди прочих направлений деятельности объединения важную роль с 2004 года начинает играть профилактика домашнего насилия. Изначально импульсом к включению этой тематики в повестку дня социального служения стала Декада противодействия насилию, которую в период с 2001 по 2010 года проводил Всемирный Совет Церквей [2]. В то время для сестер милосердия данная тема была совершенно новой, решение включить в число приоритетных данное направление деятельности было связано с участием сестер в тематических семинарах и конференциях, а также анализ ситуации в Беларуси на основании полученных знаний.

С одной стороны, проблема домашнего насилия в белорусском обществе очень актуальна, с другой стороны, как проблема она начала рассматриваться лишь недавно. Наглядной иллюстрацией того, что с одной стороны, проблема домашнего насилия, является актуальной в нашей стране, а с другой стороны, носит латентный характер, может служить проведенный на семинаре [3] для сестер милосердия Витебской епархии опрос. Так, из 14 участниц 13 сестер ранее находились либо в настоящее время проживали в ситуации домашнего насилия. При этом, несмотря на то, что большинство сестер были в возрасте старше 50 лет, организованный семинар оказался для них первой возможностью открыто обсуждать проблему, поделиться своим опытом в преодолении насилия и получить консультации квалифицированного специалиста. 

Участницы Союза сестричеств милосердия пришли к выводу, что проблема домашнего насилия является серьезным препятствием на пути семейного и общественного благополучия. Более того, поскольку Союз сестричеств милосердия — это религиозная организация, которая основывается на осмыслении христианских ценностей и их реализации в сфере социального служения, работа по противодействию насилию в семье укоренена в христианском богословии. И здесь базовым для верующего человека принципом является понимание того, что насилие над людьми — плохо не потому, что это нарушение международных документов, а, прежде всего, потому, что человек — это творение Божие. И любое насилие — это попрание его свободы, данной Богом.

В рамках работы в церковном сообществе важную роль играли идентефикация и преодоление богословских стереотипов, способствующих закреплению паттернов поведения в семье, связанных с осуществлением и легитимацией насилия. Например, что касается так называемой заповеди “о покорности и подчинении жены”, в специальном пособии, изданном Союзом сестричеств в рамках подготовки церковных служителей к работе по предотвращению насилия в семье, отмечалось:

«Жена, которая искренне хочет быть послушной Богу и вести угодную Ему жизнь, легко может быть захвачена в плен своим неправильным пониманием повеления Библии о покорности и подчинении. Она становится уязвимой для издевательств, насилия и другого неправильного поведения со стороны своего мужа. Как ни удивительно, подобное происходит потому, что она всем своим сердцем предана Господу и желает жить по Его Слову. Единственный способ исправить такое неправильное представление — внимательно изучить то, что говорит Библия по этому вопросу. Мы должны рассмотреть все тексты Писания, проливающие свет на данную проблему, учитывая их контекст». [4]

Далее давался ряд рекомендаций, какие библейские нарративы могут использоваться для преодоления данного богословского стереотипа, как интерпретировать те или иные библейские события, притчи, рекомендации и требования, чтобы они не могли быть средством манипуляции для поддержания ситуации насилия и в интересах лица, осуществляющего насилие, для легитимизации такого насилия, приводить к ревиктимизации жертвы, но которые позволяли бы оценивать насилие как недопустимое.

Кроме богословского аспекта, важное значение имел аспект пастырский — обучение священнослужителей работе с потерпевшими в результате домашнего насилия, необходимости такой работы в рамках приходского сообщества и ее специфике:

«Если Вы — священник, в проповеди расскажите о проблеме домашнего насилия. Даже малейшее упоминание об этом будет для потерпевшей знаком, что Вам можно довериться с этой проблемой. Имейте в виду, что потерпевшие могут иметь богословски неверные представления относительно страданий и прощения и в силу этих убеждений терпеть насилие. Помогайте им решать их духовные и религиозные вопросы». [5]

В сфере противодействия домашнему насилию деятельность Союза сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви направлена на укрепление потенциала религиозных организаций по решению проблем домашнего насилия, интеграции услуг религиозных организаций в существующие модели правовой и социальной поддержки пострадавших от домашнего насилия. Формы участия в работе по противодействию насилию в семье следующие:

    • Информирование населения о проблеме и способах профилактики
    • Оказание экстренной социальной помощи
    • Перенаправление жертв
    • Подготовка специалистов для церковных служб милосердия
    • Подготовка условий для создания консультаций и кризисных центров

Организация также занимается информационной работой и внутри церковного сообщества, продвигая необходимость для церкви сформулировать и открыто высказать свою позицию относительно проблемы домашнего насилия и гендерного равенства. В своей деятельности Союз сестричеств отходит от дискурсивной парадигмы, направленной «против» или на «противодействие» и «борьбу», но сосредотачивает внимание на мире в семье, гармонии отношений и христианской любви между супругами, родителями и детьми, представителями разных поколений. «Мир дому» – именно так названы: методическое пособие для церковных социальных работников [6], тематический информационный ресурс в сети Интернет [7], а также ряд мероприятий различного формата, проводимых в рамках деятельности по предупреждению и профилактике насилия в семье. 

Что было сделано Союзом сестричеств в данной теме:

  • Разработан текст Концепции социального служения по укреплению семьи и противодействию домашнего насилия, не имеющей аналогов на постсоветском пространстве. 
  • Проведены более 100 информационных и обучающих мероприятий, республиканских творческих конкурсов, круглых столов, которые вызвали резонанс в церковной среде и получили освещение в церковных и светских СМИ [9]. 
  • Подготовлена печатная и электронная версия учебно-методического пособия «Мир дому» для церковных соцработников объемом 144 страницы с приложением, раздаточными материалами, видеоматериалами и дополнительной литературой, которые можно использовать при проведении информационных и обучающих мероприятиях по теме профилактике насилия в семье [10]. Пособие содержит информацию теоретического и правового характера, анализ богословских текстов и подробные программы 5 семинаров-практикумов, логически связанных и имеющих структуру, позволяющую использовать их полностью либо и отдельные их части в различных аудиториях и различных условиях. Пособие получило позитивные отзывы не только от церковных социальных работников, сестер милосердия и сотрудников церковных социальных служб, но и от светских специалистов, работающих в системе соцзащиты, воспитания и образования.
  • проведена международная межконфессиональная конференция “Мир дому” [11], в которой приняли участие представители Польши, России, Молдовы, Армении и Беларуси, которая привлекла внимание общественности к проблеме домашнего насилия и способствовала налаживанию взаимодействия и сотрудничества между государственными, общественными и церковными структурами в мероприятиях по поддержке и укреплению семьи.
  • Руководители министерств МВД, труда и социальной защиты дали высокую оценку работы и Союза сестричеств, и региональных сестричеств, отметив важность участия священнослужителей в деятельности такого рода [12].

В процессе осуществления своей деятельности в сфере профилактики домашнего насилия, Союз сестричеств милосердия столкнулся с противодействием и даже агрессивной реакцией со стороны ряда представителей и должностных лиц Русской православной церкви, в частности, профильной Патриаршей комиссии по вопросам семьи, защиты материнства и детства [13]. В результате в общественной и церковной дискуссии внимание было перенесено с актуальности проблемы насилия в семье, способов решения этой проблемы и той позитивной роли, которую могло бы сыграть в этом религиозное сообщество, на отрицание проблемы домашнего насилия как таковой. В адрес ССМ был выдвинут ряд обвинений и угроз.

Письма, статьи и выступления от имени Патриаршей комиссии не являлись соборным мнением действительных членов Патриаршей комиссии, которые, как показала практика, зачастую даже были не в курсе тех «обвинений» и «разоблачений», которые предъявлялись Союзу сестричеств милосердия. Авторство этих материалов принадлежит нескольким рядовым сотрудникам Комиссии и ее председателю прот. Димитрию Смирнову. В рамках данной информационной кампании на сотрудников Союза сестричества оказывалось психологическое давление, поскольку мнение Патриаршей комиссии и ее представителей носило «авторитетный» характер, при этом знания, опыт и мнение участников данной деятельности нивелировались, а ответственные сотрудники ССМ, координирующие деятельность, подверглись диффамации.

Первой конфликтной линией была богословская. Что касается, богословских оснований деятельности по профилактике домашнего насилия, то во-первых, это идея о достоинстве каждого человека как созданного по образу и подобию Божию, и равенстве всех людей. Именно это является главной предпосылкой участия церкви в общественном процессе. Во-вторых, это убежденность в необходимости критической оценки церковью общественных структур, в том числе традиционных, а также своей роли в поддержке структур насилия и ущемления прав личности. В частности, руководитель Социального отдела Минской епархии протоиерей Олег Шульгин, на одном из тематических мероприятий отметил, что

«Церковь с самого своего основания … являлась проводником именно Божественной идеи, что люди равны между собой. Однако зачастую именно традиционное общество и являлось фактором искажения церковной проповеди. История Церкви показывает нам, что государство и общество часто вмешивались в проповедь церковную и искажали ее, в том числе даже на уровне отдельных представителей Церкви, которые больше слушали голос со стороны – со стороны общества, своих стереотипов, а не со стороны Священного Писания. …Голос Церкви никогда не стоял на стороне насилия, неравенства. Напротив, Священное Писание и святые отцы единодушно говорят о том, что люди должны быть равны…» [14].

Критикуя данное выступление прот. Шульгина, Комиссия выдвинула антитезис положению об онтологическом равенстве всех людей, независимо от пола:

 «Идея равенства, понимаемая таким образом, совершенно чужда святоотеческому преданию и учению Церкви, согласно которому мужчина и женщина значительно отличаются и дополняют друг друга и свое неравенство в любви. Идеи же всеобщего равенства непосредственно восходят к французской революции и радикальному феминизму, а не к святоотеческому учению» [15].

Таким образом, Комиссии, акцентировала внимание на неравенстве, пытаясь связать идею равенства не с православной богословской антропологией, но с идеями Просвещения и Великой Французской революции, которая в церковном сознании воспринимается как антицерковная.

Вторым и основным направлением критики стало финансирование проекта Фондом Организации Объединенных Наций в области народонаселения (ЮНФПА) [16]. Одним из основных обвинений является направленность деятельности ЮНФПА против стереотипов является то, что деятельность данной организации направлена “на подрыв христианских ценностей и белорусской государственности” [17], а сотрудничающие с этой организацией — это “либерально прозападная группировка в церковных верхах” [18], которая является “открыто берущей гранты у ЮНФПА и активно продвигающей идеи «борьбы с домашним насилием», «гендерного равенства» и даже «свободы абортов»” [19]. Вокруг данной организации в церковной среде распространено много стереотипов и теорий заговора, что даже побудило представителя ЮНФПА в России выступить с официальным заявлением в том числе в церковных СМИ [20]. Более того, Российская Федерация, как член ООН, сама выступала донором проекта по демографии, который ЮНФПА реализует в Беларуси, а в самой нашей стране данная организация действует сугубо в границах предоставленного государством правового коридора и обслуживает его заказ. Ответственным исполнителем проекта является Министерство труда и социальной защиты, с которым у Белорусской Православной Церкви заключено соглашение о долгосрочном партнерстве. И хотя финансовую поддержку проекту действительно оказывал ЮНФПА, который является координатором проектов, в финансировании также участвовали Детский фонд ООН (ЮНИСЕФ) и Международная организация по миграции (MOM). Таким образом, в реализации этого проекта Союз сестричеств не осуществлял антигосударственной деятельности, но являлся партнером государства, и осуществлял деятельность в рамках государственной политики.

Более того, основным партнером выступал не ЮНФПА и не государство, а сами сестричества милосердия, епархии, приходы и различные церковные организации БПЦ. Вся работа Союза сестричеств велась исключительно по благословению священноначалия, под многоуровневым и многосторонним контролем специалистов (в том числе и по богословию) и с предоставлением соответствующих отчетов о проведенных мероприятиях. Никаких нареканий со стороны епархий и приходов по качеству и содержанию работы Союза сестричеств не было. Перед началом работы в этом проекте состоялись переговоры руководства ЮНФПА с Митрополитом Филаретом, были направлены официальные письма, Е. Зенкевич (автора данной статьи. – Прим. ред.) назначили ответственным по сотрудничеству. И решение по участию Союза сестричеств в реализации проекта по противодействию домашнему насилию принималось на уровне Синода БПЦ (журналы которого затем принимались Синодом РПЦ) [21].

Таким образом, деятельность Союза сестричеств по профилактике домашнего насилия была поддержана Синодом БПЦ. Несмотря на то, что эта деятельность имела ряд сложностей – и по проблематике, и по организационным вопросам, и по степени противодействия в церковной среде, тем не менее, впервые церковная организация смогла предлагать в этой работе своё видение, внедрять свои методы и формы работы, основанные на религиозном мировоззрении, более того, получив поддержку государственных структур и общественных организаций. Опыт, наработки и предложенные пути решения проблемы, получили востребованность в более широком, чем церковный, контексте.

Тем не менее, разработанный в рамках проекта документ — «Концепции социального служения БПЦ по укреплению семьи и противодействию домашнему насилию», подвергся очень жесткой критике со стороны Патриаршей комиссии:

«документ, позиционируемый как концепция Белорусской Православной Церкви [22] по укреплению семьи, непропорционально сосредоточена на проблеме т.н. «домашнего насилия», которое понимается в нем при этом в русле вышеупомянутых неприемлемых концепций. Работе, направленной на подлинное укрепление семьи и семейных отношений в нем, напротив, уделено крайне мало внимания. Практически не отражена в нем необходимость противодействия со стороны Церкви таким негативным явлениям, как антисемейная пропаганда, гомосексуальная и «гендерная» идеология, внедрение в систему образования т.н. «сексуального просвещения», негативные элементы ювенальной юстиции, связанные с широким вмешательством в дела семьи под предлогом защиты детей, убийство нерожденных детей и т.п. Не уделяется должного внимания также таким значимым аспектам церковного служения как подготовка к венчанию. Все это уступает место гипертрофированному акценту на проблеме «домашнего насилия», в полном соответствии с практикой вышеупомянутых международных структур антисемейной и антихристианской направленности» [23].

Отмечу, что над Концепцией почти 2 года работала целая группа богословов, теологов, священников, руководителей Отделов БПЦ. Задачей сотрудников проектной команды (состоящей из мирян) было обеспечение работы этой группы: подбор разноплановых материалов, приглашение светских и церковных экспертов и специалистов, фиксация и протоколирование обсуждений рабочей группы и правка текстов. Весь текст Концепции был согласован в рамках общего обсуждения. Более того, после представления Концепции на Международной конференции «Мир дому», по предложению участников конференции текст Концепции был размещен на церковных сайтах для более широкого обсуждения. 

«Подобная концепция, представляющая семью, домашний очаг, не как домашнюю церковь, а как источник угрозы, источник агрессии, связанной с многовековой «дискриминацией» женщин со стороны мужчин, чужд не только церковному и святоотеческому взгляду на семью, но и вредна для общества в целом (выделено мной). Она рассматривает семью с абсурдной точки зрения, а именно через призму идеи о “семейном насилии”» [24].

И тут же, «Мы считаем необходимым полное устранение из рабочих групп, готовящих внутрицерковные документы лиц…» [25] и перечисление конкретных сотрудников Союза сестричеств, мирянок, как недостойных и неспособных вести эту работу. 

Письмо Комиссии содержит прямое указание:

«Нам представляется, что обсуждение концепции семейной политики Белорусской Православной Церкви должно быть начато с нового начала, без подобных внешних влияний… При формировании каких бы то ни было документов, связанных с концепцией семейной политики, должно быть, во всяком случае, исключено любое прямое или косвенное влияние национальных и международных организаций, идеология и деятельность которых несовместимы с христианским отношением к семье, человеческой жизни и нравственности». [26]

Но весь казус ситуации состоит в том, что юридически сама Комиссия является для Беларуси иностранной организацией, а поэтому и выполнение этих ее требований противоречит ее же требованиям. 

В-третьих, одним из направлений критики было сотрудничество с общественными организациями, пропагандирующими некие радикальные феминистические идеи [27]. Это касалось участия в сети общественных организаций [28], которые имеют свои взгляды на проблему домашнего насилия. Сам по себе факт общения, однако, не означал, что мы автоматически разделяем все идеи других организаций. Для Союза сестричеств такое участие давало возможность выражать свое мнение и находить точки соприкосновения в вопросе организации помощи жертвам домашнего насилия. И – в том числе — снимать стереотипы относительно Церкви и делом завоевывать уважение.

Приведенные выше критические цитаты и требования со стороны Патриаршей комиссии носят очевидно агрессивный характер, авторы отзывов со стороны Комиссии не только высказываются в уничижительном тоне по отношению к представителям Союза сестричеств — в основном женщин, а уже поэтому находящихся в церковных структурах в уязвимом положении, но и призывают к адресным репрессиям, используя свой административный ресурс и приятельские личные отношения с руководством БПЦ. Эта позиция авторитарная, доминантная, наставляюще-поучающая, а не диалогическая.

Тем не менее, приходится констатировать, что позиция Комиссии и ее сторонников в настоящее время оказалась сильнее – именно это и повлияло на ситуацию с принятием Закона о домашнем насилии. Почему так случилось? Потому что те, кто непосредственно работает в обозначенной теме с жертвами домашнего насилия, не имеют достаточно ресурсов – физических, временных, материальных, чтобы параллельно вести масштабную информационную и разъяснительную работу. А те, кто не занимается реальной социальной работой, имеет больше времени, чтобы заниматься составлением петиций, сбором подписей, критикой, «обличениями» и травлей.

В религиозном сообществе еще очень устойчива патриархальная модель устроения семьи. Причем, она активно транслируется с амвонов не только на отношения в семьях, но и на отношения в церковных и околоцерковных организациях. Любое насилие – это вопрос власти и контроля. В данном случае – это очень удобно, когда женщины-прихожанки – а это наиболее многочисленная и активная часть прихожан – находится в беспрекословном подчинении. 

Также следует отметить низкий уровень информированности и прихожан, и священослужителей в теме домашнего насилия, гендерного равенства и прав человека. В церковной среде некоторыми церковными и нецерковными активистами, позиционирующими себя как поборники «традиционных ценностей», постоянно нагнетается обстановка путем создания образа «врага», который лезет в семьи, отбирает детей и насаждает гомосексуализм. Манипуляция на чувствах малоинформированных людей – на наш взгляд, весьма далека от любви и милосердия, на которых базируется христианство.

Потенциал церковных организаций в деле профилактики домашнего насилия значителен. Авторитет священнослужителей, которые осознавали бы проблему, понимали бы психология и агрессора, и жертвы, умели бы идентифицировать структуры насилия и могли бы давать советы, основанные на опыте и исследованиях, мог бы оказать существенное влияние не только на корректировку поведения и снижение негативных явлений в конкретных пастырских ситуациях, но и на осмысление домашнего насилия как общественной проблемы. И в рамках православной церкви как иерархической структуры здесь играют важную роль не только низовые инициативы, но и поддержка таких инициатив со стороны священноначалия.

Ссылки

[1] Официальный сайт Союза сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://www.sestra.by. – Дата доступа: 24.02.2020.

[2] A Basic Framework For The Decade To Overcome Violence, WCC, Official [Electronic resource]. – Mode of access: https://www.oikoumene.org/en/resources/documents/commissions/international-affairs/peace-and-disarmament/peace-concerns/abasic-framework-for-the-decade-to-overcome-violence. – Date of access: 24.02.2020.

[3] Семинар состоялся 28 ноября 2006 года, см. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://sestra.by/hist2006/violida.html. – Дата доступа: 24.02.2020.

[4]  Банько А. В., Зенкевич Е. Е., Кривицкая А. С. и др. (авт.-сост.). Мир дому. Руководство для церковных социальных служб по организации помощи пострадавшим от домашнего насилия и проведения информационных и учебных мероприятий, направленных на укрепление семьи, профилактику и предотвращение насилия в семье. Минск, 2014. С. 64

[5] Ibid. С. 22.

[6] Ibid.

[7] См. [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://www.mirdomu.sestra.by. – Дата доступа: 24.02.2020.

[8] Список мероприятий см. Мир дому. Итоги и достижения 2012-2015 гг., Минск, 2015.

[9]  См., например, Победителей республиканского конкурса “Мир дому” наградят 31 мая в Минске, [Электронный ресурс] // БелТА, 30 мая 2013. – Режим доступа: https://www.belta.by/society/view/pobeditelej-respublikanskogo-konkursa-mir-domu-nagradjat-31-maja-v-minske-17187-2013. – Дата доступа: 24.02.2020, Представитель Союза сестричеств милосердия Зенкевич: проблема насилия – это проблема отсутствия любви. [Электронный ресурс] // Крыніца. ІНФО. 10 декабря 2014. – Режим доступа:: https://krynica.info/ru/2014/12/10/predstavitel-soyuza-sestrichestv-miloserdiya-zenkevich-problema-nasiliya-ehto-problema-otsutstviya-lyubvi/. – Дата доступа: 24.02.2020.

[10]  Банько А. В., Зенкевич Е. Е., Кривицкая А. С. и др. (авт.-сост.). Мир дому. Руководство для церковных социальных служб по организации помощи пострадавшим от домашнего насилия и проведения информационных и учебных мероприятий, направленных на укрепление семьи, профилактику и предотвращение насилия в семье. Минск, 2014.

[11] «Наше общество нуждается в замене культуры насилия этикой любви и ответственности»: в Минске прошла конференция «МИР ДОМУ» // Официальный сайт БПЦ, 3 декабря 2014. – Режим доступа: http://church.by/news/nashe-obshestvo-nuzhdaetsja-v-zamene-kultury-nasilija-etikoj-ljubvi-i-otvetstvennosti-v-minske-proshla-konferencija-mirdomu. – Дата доступа: 24.02.2020.

[12]  Письмо на имя Митрополита Минского и Слуцкого Павла “О сотрудничестве” от Министерства труда и социальной защиты, подписанное заместителем министра А. А. Румак от 24.02.2015 №9-10/450; Письмо на имя Митрополита Минского и Слуцкого Павла от Министерства внутренних дел, подписанное министром И. А. Шуневичем от 07.03.2015 №21/4540. Оба письма опубликованы в Мир дому. Итоги и достижения 2012-2015 гг., Минск, 2015. С. 28-32

[13] Официальный сайт Патриаршей комиссии по вопросам семьи, защиты материнства и детства [Электронный ресурс]. – Режим доступа: http://pk-semya.ru. – Дата доступа: 24.02.2020.

[14] Подписан Меморандум о взаимопонимании между Союзом сестричеств милосердия БПЦ и Фондом ООН в области народонаселения (ЮНФПА) [Электронный ресурс] // Официальный сайт Белорусской Православной Церкви, 23 июля 2012. – Режим доступа: http://church.by/news/podpisan-memorandum-o-vzaimoponimanii-mezhdu-sojuzom-sestrichestvmiloserdija-bpc-i-fondom-oon-v-oblasti-narodonaselenija-junfpa. – Дата доступа: 24.02.2020.

[15] Письмо Патриаршей комиссии по вопросам семьи, защиты материнства и детства к Митрополиту Минскому и Заславскому Павлу, исх.№006 от 3 февраля 2015 (архив Союза сестричеств милосердия)

[16] Фонд Организации Объединенных Наций в области народонаселения ( ЮНФПА) [Электронный ресурс] // Официальный сайт. – Режим доступа: https://www.un.org/ru/ecosoc/unfpa/. – Дата доступа: 24.02.2020.

[17] Материал по приговору В. В. Грозову в Белоруссии [Электронный ресурс] // Официальный сайт Союза русского народа. – Режим доступа: http://srn.rusidea.org/?a=50244. – Дата доступа: 24.02.2020.

[18] Материал по приговору В. В. Грозову в Белоруссии [Электронный ресурс] // Официальный сайт Союза русского народа. – Режим доступа: http://srn.rusidea.org/?a=50244. – Дата доступа: 24.02.2020.

[19] Ibid.

[20] Чапнин С. Равноправное партнерство. Интервью представителя Фонда по народонаселению ООН в России Карла Кулесса [Электронный ресурс]. Церковный вестник. № 18(439). Сентябрь 2010. – Режим доступа: http://e-vestnik.ru/church/439ravnopravnoe_partnerstvo. – Дата доступа: 24.02.2020.

[21] Решение Синода БПЦ (Журнал № 163 от 3 сентября 2012 года) [Электронный ресурс] // Официальный сайт БПЦ. – Режим доступа: http://www.church.by/sinod/zhurnaly-zasedanija-sinoda-belorusskogo-ekzarhata-ot-3-sentjabrja-2012-goda. При принятии этого решения Синод руководствовался тем, что данный проект прошел государственную регистрацию в Республике Беларусь. Ответственным исполнителем проекта является Министерство труда и социальной защиты, с которым у БПЦ заключено соглашение о долгосрочном партнерстве.

[22]  ««Концепция социального служения по укреплению семьи и противодействию домашнему насилию», о которой идет речь, не является готовым официальным документом БПЦ, она адаптирована под нужды конкретного государства и представляет собой лишь проект документа, первое публичное представление которого состоялось на Международной конференции «Мир дому» 25–26 ноября 2014 года, Минск.

[23] Письмо Патриаршей комиссии по вопросам семьи, защиты материнства и детства к Митрополиту Минскому и Заславскому Павлу, исх. №006 от 3 февраля 2015 (архив Союза сестричеств милосердия)

[24] Ibid.

[25] Ibid.

[26]  Ibid.

[27] Письмо Патриаршей комиссии по вопросам семьи, защиты материнства и детства к митрополиту Минскому и Заславскому Павлу, исх. № 006 от 3 февраля 2015 (архив Союза сестричеств милосердия).

[28] См. https://www.genderperspectives.by/novosti/143-set-nko-po-protivodejstviyu-domashnemu-nasiliyu-planiruet-ukrepitsistemu-pomoshchi-postradavshim [Электронный ресурс]– Дата доступа: 24.02.2020.

Библиография

1. Банько, А. В. Мир дому. Руководство для церковных социальных служб по организации помощи пострадавшим от домашнего насилия и проведения информационных и учебных мероприятий, направленных на укрепление семьи, профилактику и предотвращение насилия в семье / А. В. Банько, Е. Е. Зенкевич, А. С. Кривицкая и др. – Минск, 2014.

2. Чапнин, С. Равноправное партнерство [Электронный ресурс] / С. Чапнин // Церковный вестник. – № 18 (439). – Режим доступа: http://e-vestnik.ru/church/439ravnopravnoe_partnerstvo. – Дата доступа: 03.06.2020.

Информация об авторе

Елена Зенкевич – Исполнительный секретарь Союза сестричеств милосердия Белорусской Православной Церкви, магистр педагогики, специалист по социальной работе.

E-mail: eezenki@gmail.com

Information about author

Elena Zenkevitch is an Executive secretary of the Charity Sisterhoods Union of Belarusian Orthodox Church, Master in Pedagogy, expert in social work.

E-mail: eezenki@gmail.com

Источник: «Збожжа». Зборнік навуковых артыкулаў. Выпуск 2. «Царква і гвалт: ахвяры, агрэсары, сведкі», 2020. — С. 138-146.

Иллюстрация: Андрей Строцев

Зборнік навуковых артыкулаў “Збожжа”. Выпуск 1. “Царква, рэформы і Рэфармацыя” 2019.

Zbozza1

Да дня Рэфармацыі выкладаем падрыхтаваны цэнтрам “Экумена” ў 2019 годзе першы выпуск зборніка навуковых артыкулаў “Збожжа” на тэму “Царква, рэформы і Рэфармацыя”.

Патрэба ў выданні тэматычнага акадэмічнага альманаха, у якім разглядаліся б праблемныя пытанні багаслоўя, духоўнага і царкоўнага жыцця, міжканфесійных зносін, ролі цэркваў у сучасным грамадстве, а таксама гісторыі хрысціянства ў Беларусі, адчувалася даўно. Афіцыйныя акадэмічныя інстытуцыі аддавалі перавагу часопісам дысцыплінарнай і скіраванасці, царкоўныя выдавецтвы большую ўвагу надавалі публіцыстыцы, і галоўным чынам існуючыя ў Беларусі выданні былі монаканфесійнымі. Адметнасць часопіса “Збожжа” ў тым, што ён, з аднаго боку, арыентаваны на падтрыманне высокага акадэмічнага ўзроўню матэрыялаў, які забяспечваецца рэцэнзаваннем артыкулаў з боку вядомых даследчыкаў і навукоўцаў, вузкіх спецыялістаў у пэўнай сферы. З другога боку, часопіс не звязаны ні з якой афіцыйнай царкоўнай ці акадэмічнай інстытуцыяй, ён з’яўляецца ініцыятывай супольнасці, якая аб’ядноўвае прадстаўнікоў розных канфесійных традыцый і шырокага спектру дысцыплін, не толькі багаслоўскіх. 

Гэтая супольнасць пачала складацца з удзельнікаў багаслоўскай секцыі Міжнароднага кангрэса даследнікаў Беларусі, якую сіламі Цэнтра “Экумена” атрымлівалася штогадова праводзіць з 2012 года. Секцыя мела тэматычны характар, характарызавалася высокім ўзроўнем прэзентаваных на ёй дакладаў, а таксама змястоўнымі і крэатыўнымі дыскусіямі. Апроч таго, з 2016 года паступова пачынае развівацца супрацоўніцтва паміж беларускімі багасловамі  і царкоўнымі дзеячамі ў замежжы — тымі, хто атрымлівае адукацыю, абараняе дысертацыі, працуе ў заходніх універсітэтах ці ў царкоўных арганізацыях. Першая такая сустрэча, удзел у якой узяла 15 чалавек, прайшла ў траўні 2017 года ў Цюбінгене. Арганізаваў яе Цэнтр “Экумена”. За апошнія гады дзясяткі  беларускіх студэнтаў і даследчыкаў у галіне багаслоўя, філасофіі, гісторыі, палітычнай навукі, культуры, антрапалогіі, сацыялогіі і іншых дысцыплін апынуліся ў замежжы, і яны актыўна ўключыліся ў міжнародную акадэмічную супольнасць, атрымалі прызнанне як інтэлектуалы і навукоўцы, аднак, на жаль, страцілі сувязь з Беларуссю і іншымі беларусамі ў замежжы, і ніякага супрацоўніцтва паміж сабой не мелі, паколькі належылі да розных традыцый, дысцыплін і пакаленняў. У межах сустрэчы ў Цюбінгене было вырашана аб’яднаць намаганні па розных накірунках: па-першае, стварэнне сеткі супрацоўніцтва, абмена інфармацыяй, узаемападтрымкі; па-другое, супольнае планаванне і правядзенне багаслоўскай секцыі на Міжнародным кангрэсе даследчыкаў Беларусі; па-трэцяе, стварэнне альманаха, у якім можна было б дзяліцца адно з аднымі вынікамі сваіх даследаванняў і разважаннямі па вызначаных тэмах.

Першая секцыя новага фармату была праведзена ў межах VII Міжнароднага кангрэсу даследчыкаў Беларусі ў верасні 2017 года. Для секцыі была абраная тэма “Ecclesia semper reformanda est: Царква, рэформы і Рэфармацыя”, якая і стала тэмай першага выпуску часопіса, а асноўную частку артыкулаў склалі даклады, якія прагучалі на Кангрэсе. Таксама быў абвешчаны адкрыты збор артыкулаў і эсэ, былі зроблены і адмысловыя пераклады — адзін класічнага старажытнага патрыстычнага тэксту аўтарства св. Аўгустына (Гіпонскага), з якога і прасочваецца генеалогія выразу “Ecclesia semper reformanda est”, а другі тэкст — сучаснага грэцкага багаслова Пантэліса Калайцыдзіса, які прадставіў нам магчымасць апублікаваць яго артыкул. Усе матэрыялы прайшлі працэдуру рэцэнзавання.

Якія рэформы неабходныя сёння ў багаслоўі, літургіі, сацыяльнай пазіцыі цэркваў, іх адміністратыўнай структуры, самаразуменні, а таксама ў ладзе, мове, дыскурсе, мадэлях узамеадносінаў з грамадствам, у этыцы і эстэтыцы? На якой падставе і якім чынам праводзіць гэтыя рэформы? Хто з’яўляецца суб’ектам рэформ? Якія крытэры ацэнкі эфектыўнасці рэформ? Што з’яўляецца асноўнымі першакодамі на шляху рэформ? Якая можа быць роля акадэміі, грамадзянскай супольнасці і экуменічнага супрацоўніцтва ў гэтым працэсе? Ці патрэбна рэформам свая ідэалогія? Ці можам мы наогул казаць у хрысціянскім кантэксце пра рэформы як пра нешта пазітыўнае? Якія пераўтварэнні адбываліся ў царкве цягам ейнага развіцця, як яны абгрунтоўваліся і асэнсоўваліся? Такія пытанні былі прапанаваныя рэдакцыяй і на іх паспрабавалі даць свае адказы аўтары ў артыкулах і эсэ, і, што не менш важна, — сфармуляваць свае пытанні.

ЗМЕСТ

АРТЫКУЛЫ

Ирина Балуненко Возможна ли реформа православного храмостроительства? (pdf, 8,4 Mb)

Елена Белякова  Российский опыт несостоявшихся реформ  (pdf, 4,6 Mb)

Олег Бреский Церковь и преподавание права (pdf, 4,8 Mb)

Наталля Василевич Противный дух века сего: православный ответ на современность в начале ХХ века в рамках всеправославного процесса (pdf, 5,6 Mb)

Анастасія Вудэн (Anastacia Wooden) Vatican II and Its Liturgical Reform: Faithfulness to Tradition in Creative Retrieval (pdf, 4,6 Mb)

Наталля Гарковіч (Natallia Harkovich) The ‘Induced’ Reformation: the Inner Process in the Orthodox Church in the Polish-Lithuanian State (late 16th — early 17th century) (pdf, 4,7 Mb)

Антон Гелясов Кодификация канонического права в православной церкви: история и актуальные проблемы (pdf, 4,6 Mb)

Раиса Зянюк Рэалізацыя пастаноў ІІ Ватыканскага сабору ў БССР (па матэрыялах справаздач упаўнаважаных Савета па справах рэлігійных культаў) (pdf, 4,7 Mb)

Павел Котаў Вялікае Княства Літоўскае і чэшская Рэфармацыя ў першай трэці XV стагоддзя (pdf, 5,1 Mb)

Пётр Рудкоўскі (Piotr Rudkouski) Teologia jako program badawczy w ujęciu Nancey Murphy (pdf, 4,6 Mb)

Андрэй Строцаў Марнасць гвалту і дарэмнасць дару: палітычнае вымярэнне літургічнай рэформы (pdf, 5 Mb)

Алена Харко “История церкви только началась…” К экзегетическим и экклезиологическим предпосылкам протоиерея Александра Меня (1935-1990) (pdf, 4,6 Mb)

Василий Чернов Богослужебные реформы в Церкви Англии в ХХ веке и их социально-политические последствия (pdf, 4,7 Mb)

ЭСЭ

Александр Шрамко Современное православие: дороги и бездорожья реформ (pdf, 4 Mb)

ПЕРАКЛАДЫ

Пантэліс Калайдзыдзіс Надаць новыя імёны: імкненне да абнаўлення і рэформы ды небяспека гістарычнай маргіналізацыі праваслаўя (пер. Наталлі Гарковіч) (pdf, 4 Mb)

Святы Аўрэлій Аўгустын Казанне 181 (пер. Кацярыны Керквуд) (pdf, 4 Mb)

Спампаваць выпуск №1 цалкам: Збожжа-1 (pdf, 16Mb)

International Congress of Belarusian Studies and Centre Ecumena invite to participate in the thematic section “The Church and Violence: Victims, Aggressors, Witnesses”

congressOrganising Committee of the International Congress of Belarusian Studies announces a call for individual applications for the 8th Congress, which will take place on 27-29 September 2019 in Vilnius, Lithuania.

Traditional section on theology and history of church will take place in the framework of the Congress. In 2019 it will be dedicated to the following topic: “The Church and Violence: Victims, Aggressors, Witnesses”. The section is coordinated by Natallia Vasilevich.

There are four panels in the framework of the section:

a. Violence as an issue: theological approaches, community, canon law and liturgy

b. The Church: victims: experience of resistance, persecutions and inter-confessional confrontation

c. The Church: aggressors — deconstruction of oppressive concepts, norms and practices, religious dissidents and religious fundamentalism

d. The Church: witnesses — which side in conflicts, which positions in public debates?

You can participate in the Congress as a speaker (in this case you need to submit an abstract of your paper 2-4 thousand characterslong) or a guest without a paper. You can also apply for presentation of academic and cultural projects, publications, exhibitions etc. Journalists and media representatives are encouraged to participate in the event.

Please follow the link to choose a registration form.

Application deadline is 25 May 2019.

The congress is the most representative annual academic and expert event of Belarus. It gathers all main intellectual centres, which study Belarusian politics, society and culture. Besides, the congress presents a fine opportunity to develop new viable research and civil projects, exchange opinions and ideas, establish informal contacts with experts and academics from Belarus and other countries.

Mission of the Congress is to develop a community of scholars, analysts and experts, and to promote a deeper understanding of Belarus in academic and civil communities of the country, region and world.

Кангрэс даследчыкаў Беларусі і Цэнтр “Экумена” запрашаюць да ўдзелу ў секцыі “Царква і гвалт: ахвяры, агрэсары, сведкі”

congressАргкамітэт Міжнароднага Кангрэса даследчыкаў Беларусі абвяшчае збор індывідуальных заявак для ўдзелу ў VIII Кангрэсе, які адбудзецца 27-29 верасня 2019 года ў г. Вільня (Літва).

У межах Кангрэсу пройдзе традыцыйная секцыя, прысвечаная тэалогіі і гісторыі Царквы. У 2019 годзе для секцыі абраная наступная тэма “Царква і гвалт: ахвяры, агрэсары, сведкі”. Каардынатар секцыі — тэолаг Наталля Васілевіч.

У межах секцыі прадугледжаны 4 панэлі:

a. Гвалт як праблема: багаслоўскія ідэі, супольнасць, каноны, літургія

b. Царква: ахвяры: досвед супраціву, ганенняў і міжканфесійнага супрацьстаяння

c. Царква: агрэсары — дэканструкцыя рэпрэсіўных канцэптаў, нормаў і практыкаў, рэлігійныя дысідэнты і рэлігійны фундаменталізм

d. Царква: сведкі — на чыім баку ў канфліктах, на якіх пазіцыях у публічных дыскусіях?

Міждысцыплінарная секцыя мае разгледзіць праблему гвалту ў багаслоўскім, кананічным, літургічным, сацыялагічным, палітычным, антрапалагічным і гістарычным кантэкстах. Любоў, ісціна, свабода, хараство, дабро — гэта ключавыя багаслоўскія і этычныя катэгорыі хрысціянства. Аднак на працягу свайго гістарычнага шляху і ў сучаснасці царква і рэлігія становіцца прасторай гвалту і прыгнёту — культурнага, палітычнага, сімвалічнага, рэпрэсіўным інстытутам, прадукуе дыскурс гвалту і агрэсіі, салідарызуецца з агрэсарамі, ігнаруе гвалт ці апраўдвае яго. У сучасным свеце асаблівую актуальнасць набывае праблема рэлігійнага фундаменталізму, падмуркам якога выступаюць рэлігійныя ідэі і практыкі. У той жа час, царква ў цэлым ці нейкія рэлігійныя групы і асобныя дзеячы могуць станавіцца ахвярамі пераследу і гвалту, пакутнікамі, вызнаўцамі, дысідэнтамі. У межах міждысцыплінарнай секцыі будзе разглядацца шырокае кола пытанняў, звязаных з гвалтам: багаслоўскае асэнсаванне самой праблемы гвалту — у яе рэлігійным, сацыяльнымі, палітычным, культурным і асабістым вымярэнні; роля цэркваў у сучасных грамадскіх дыскусіях па пытаннях абортаў, смяротнага пакарання, хатняга гвалту, рэлігійнага фундаменталізму, дыскрымінацыі, свабоды рэлігіі і правоў чалавека ў цэлым, асэнсаванне рэпрэсій; дэканструкцыя маніпулятыўных, рэпрэсіўных, дыскрымінацыйных практыкаў, якія існуюць у рэлігійных супольнасцях і ў сучасным грамадстве; нормы, кантроль і легітымны гвалт, досвед і наратывы ахвяраў, агрэсараў, сведак гвалту, магчымасці спынення прыгнёту, прымірэння, захаванне памяці; ахвярапрынашэнне ў літургічным, багаслоўскім, палітычным кантэксце; сэксуальнасць і гвалт. 

Прыняць удзел у Кангрэсе можна ў якасці выступоўцы (для гэтага трэба прадставіць тэзісы памерам 2-4 тыс. знакаў) ці госця без даклада.  Можна таксама падаць заяўку на арганізацыю прэзентацыі навуковых, культурных, выдавецкіх праектаў, выставаў і г.д. Арганізацыйны камітэт вітае ўдзел у Кангрэсе журналістаў і прадстаўнікоў СМІ.

Падаць заяўку можна тут. Даклады прымаюцца на беларускай, рускай, украінскай, польскай і ангельскай мовах.

Тэрмін падачы заявак — 25 мая 2019 года.

Па выніках секцыі у 2020 годзе мяркуецца выданне зборніка дакладаў у адмысловым тэматычным нумары навуковым рэцэнзаваным часопісе “Збожжа”.

Кангрэс з’яўляецца самай прадстаўнічай беларускай штогадовай акадэмічнай і экспертнай падзеяй, у працы якога прымаюць удзел усе асноўныя інтэлектуальныя цэнтры даследавання грамадства, палітыкі  і культуры Беларусі. Акрамя гэтага, правядзенне Кангрэса ‘яўляецца выдатнай магчымасцю для распрацоўкі новых жыццяздольных даследчых і грамадскіх праектаў, абмену думкамі і ідэямі, усталявання нефармальных кантактаў з прадстаўнікамі экспертных і акадэмічных супольнасцяў Беларусі і другіх краін.  

Місія Кангрэса – развіццё супольнасці навукоўцаў, аналітыкаў і экспертаў, а таксама спрыянне больш глыбокаму разуменню Беларусі ў акадэмічных асяродках краіны, рэгіёну і свету.

Першыя шэсць кангрэсаў прайшлі ў г. Коўна (Літва), у 2017 году месцам правядзення Кангрэсу была абраная Варшава (Польшча), а ў 2019 годзе — сталіцы Літоўскай Рэспублікі г.Вільня. Пачынаючы з 2011 года Цэнтр “Экумена” ўдзельнічае ў арганізацыі багаслоўскай тэматычнай панэлі кангрэсу.

Чарговая сустрэча беларускіх тэолагаў і царкоўных служыцеляў у замежжы: Парыж-Шэўтонь-Брусэль 2019

З 9 па 12 лютага 2019 года адбылася чарговая сустрэча беларускіх тэолагаў і царкоўных служыцеляў у замежжы, галоўныя мерапрыемствы якой прайшлі ў Парыжы, Шэўтоні і Брусэлі. Удзел у сустрэчы прынялі дырэктар і члены Цэнтра “Экумена” Наталля Васілевіч (Бонн, Германія),  Наталля Гарковіч (Мінск, Беларусь), святар Аляксандр Шрамко, а таксама д-р Анастасія Вудэн (Каталіцкі ўніверсітэт у Амерыцы, Вашынгтон, ЗША), дыякан Антон Гелясаў (Гальская Мітраполія Ўсясветнага Патрыярхату, Парыж, Францыя), Андрэй Строцаў (магістрант Вышэйшай школы сацыяльных навук (EHESS), Парыж, Францыя)

Адной з нагодаў стала высвячэнне ў дыяканскі сан Антона Гелясава, якое адбылося на свята св. Харалампія, 10 лютага, у Свята-Сцяфанаўскім саборы ў Парыжы (Мітраполія Ўсясветнага Патрыярхату), дзе і будзе здзяйсняць сваё служэнне. Дыяканскае пасвячэнне беларускі праваслаўны багаслоў прыняў з рук Мітрапаліта Гальскага Эмануіла.

Новапасвечаны дыякан Антон Гелясаў, мітр. Гальскі Эмануіл, Наталля Васілевіч і святар Аляксандр Шрамко, сабор св. Сцяфана, Парыж, 10 лютага 2019
Новапасвечаны дыякан Антон Гелясаў, мітр. Гальскі Эмануіл, Наталля Васілевіч і святар Аляксандр Шрамко, сабор св. Сцяфана, Парыж, 10 лютага 2019

Акрамя ўдзелу ў святкаваннях, звязаных з хіратоніяй Антона Гелясава, беларускія тэолагі правялі ў Парыжы сустрэчу са старшынём Рускага студэнцкага хрысціянскага руху Кірылам Салагубам, наведалі Рускі духоўна-культурны цэнтр (Карсунская епархія Маскоўскага Патрыярхату), Свята-Аляксандра-Неўскі сабор (Архіепіскапія праваслаўных рускіх цэркваў у Заходняй Еўропе), пагутарылі пра цяперашнюю сітуацыю, якая складаецца ў царкве ў Еўропе, асабліва што датычыць лёсу Архіепіскапіі.

Наталля Гарковіч, Андрэй Строцаў, Анастасія Вудэн, святар Аляксандр Шрамко пры ўваходзе ў сабор св. Аляксандра Неўскага на вуліцы Дару, Парыж.
Наталля Гарковіч, Андрэй Строцаў, Анастасія Вудэн, святар Аляксандр Шрамко пры ўваходзе ў сабор св. Аляксандра Неўскага на вуліцы Дару, Парыж.

Апроч таго, у Парыжы прайшло працоўнае пасяджэнне арганізацыйнага камітэту па правядзенні багаслоўскай секцыі ў межах 8 Міжнароднага кангрэсу даследчыкаў Беларусі, які адбудзецца 27-29 верасня 2019 года ў Вільнюсе, была вызначаная тэма секцыі — “Царква і гвалт: ахвяры, агрэсары і сведкі”, а таксама асноўныя пытанні, якія маюць быць разгледжаныя на секцыі. Удзельнікі сустрэчы таксама абмеркавалі падрыхтоўку першага нумару часопіса міждысцыплінарных і міжканфесійных даследаванняў “Збожжа”, які мае выйсці неўзабаве.

11 лютага дэлегацыя ў складзе Наталлі Васілевіч, Наталлі Гарковіч і Анастасіі Вудэн выправілася ў каталіцкі бенедыктынскі Крыжаўдзвіжанскі манастыр у мястэчку Шэўтонь (Бельгія). Варта адзначыць, што ў 1951 годзе ў Шэўтоні адбылася гістарычная сустрэча беларусаў у межах студыяў БАКА “Рунь”, удзел у якой тады прымалі біскуп Баляслаў Слосканс, Апостальскі Адміністратар Менскі і Магілёўскі, святар Леў Гарошка, будучы біскуп Часлаў Сіповіч, святар Аляксандр Надсан, Вітаўт Рамук, святар Міхась Маскалік, Міхась Наўмовіч, Тодар Мазура і інш. (Гл. падрабязней у “Божым шляхам” (№4(43), 1951). Прадстаўніцы багаслоўскай дэлегацыі азнаёміліся з духоўным і акадэмічным жыццём і дзейнасцю манастыра.

д-р Анастасія Вудэн, Наталля Васілевіч, Наталля Гарковіч ля сцен Крыжаўздзвіжанскага манастыра, Шэўтонь, Бельгія
Д-р Анастасія Вудэн, Наталля Васілевіч, Наталля Гарковіч (“зБожжа”) ля сцен Крыжаўздзвіжанскага манастыра, Шэўтонь, Бельгія, 2019 год
Удзельнікі беларускага студый БАКА "Рунь", 1951 год, Шэўтонь, Бельгія
Удзельнікі беларускага студый БАКА “Рунь”, ля сцен Крыжаўздзвіжанскага манастыра, Шэўтонь, Бельгія. 1951 год

Пасля ранішняга богаслужэння Наталля Васілевіч і Наталля Гарковіч выправіліся ў Брусэль, дзе сустрэліся з Генеральным сакратаром Канферэнцыі еўрапейскіх цэркваў прот. Хейкі Хутуненам, даўнім сябрам Беларусі, а таксама ўдзельнікам праектаў Цэнтра “Экумена”. Яны абмеркавалі сітуацыю ў экуменічным руху ў Еўропе і магчымасці супрацоўніцтва.

Наталля Васілевіч, прот. Хейкі Хутунен (КЕЦ), Наталля Гарковіч
Наталля Васілевіч, прот. Хейкі Хутунен (КЕЦ), Наталля Гарковіч

Наладжванне акадэмічнага, царкоўнага і экуменічнага супрацоўніцтва, а таксама асабістых сяброўскіх кантактаў паміж беларускімі багасловамі і царкоўнымі дзеячамі ў замежжы і ў Беларусі, павышэнне бачнасці і пашырэнне прысутнасці беларусаў у кантэксце еўрапейскага хрысціянскага руху і акадэмічнай супольнасці — гэта адзін з прыярытэтаў Цэнтра “Экумена” і сеткі супрацоўніцтва “зБожжа”.

Невычарпальная радасць – чатыры прапановы братоў Тэзэ на 2018 год

Валанцёрыць на сустрэчах Тэзэ я пачала з 2012 года ў Рыме і кожны раз мне “выпадаюць” розныя заданні, на сустрэчы 2017 года ў Рызе я працавала ў групе прыёма, прымала лідараў груп, раздавала мапы горада і распавядала пра праграму сустрэчы. Сустрэча ў Базелі (Швейцарыя), якая адбылася з 28 снежня 2017 да 1 студзеня 2018, была юбілейная, 40-я сустрэча хрысціянскай моладзі з усёй Еўропы Тэзэ. Гэтым разам я працавала ў камандзе царквы, дапамагала ў арганізацыі малітваў, мела прывілей ствараць атмасферу і запальваць свечы, сустракаць і вітаць моладзь на уваходзе ў малітоўную залю, а некалькі разоў мая роля была звяртаць увагу пілігрымаў на тое, што у малітоўным залі павінна быць цішыня і трэба выключаць мабільныя тэлефоны. Асаблівую атмасферу на малітвах ствараюць таксама песні Тэзэ — на розных мовах.

Laudate omnes gentes

Ад Беларусі ў Швейцарыю прыехала больш за 500 удзельнікаў – каталікоў, пратэстантаў і праваслаўных — з Мінска, Пінска, Ліды, Гародні, Берасця, Полацка і іншых гарадоў. Адметнасць гэтай сустрэчы – надзвычайная гасціннасць мясцовых жыхароў, а таксама падрыхтоўка мясцовых супольнасцяў да прыёму пілігрымаў. Мяне прымала нямецка-швейцарская сям’я, вельмі гасцінныя і добрыя людзі, якія акрамя таго, што далі там гасцявы пакой (у якім мы жылі ўтраіх, 3 чалавекі з Беларусі), распавядалі цікавыя гісторыя пра жыццё ў Швейцарыі, падарожжы, іх сям’ю і іх асабістую гісторыю з Тэзэ.

Амаль усе 20 000 удзельнікаў атрымалі рассяленне ў сем’ях, у Швейцарыі, Нямеччыне, Францыі. Былі арганізаваны дадатковыя цягнікі, трамваі, аўтобусы ў кожным з рэгіёнаў Базэля і паблізу памежжа. Арганізацыйны бок сустрэчы цалкам задаволіў удзельнкаў і даў магчымасць засяродзіцца на малітвах, сустрэчах, разважаннях. Галоўная тэма гэтай сустрэчы – радасць.

Першая прапанова Брата Алоіса – паглыбляць крыніцы радасці. Па словах братоў Тэзэ -хрысціянская вера – гэта таемная крыніца, гэта невычарпальная сіла, якую кожны можна знасці ў сябе. У Базэлі было шмат нагодаў парадавацца разам – падчас сумесных малітваў, падчас святкавання свята народаў і рэгіянальных сустрэчаў.

Другая прапанова Брата Тэзэ – пачуць людзей, якія патрабуюць нашай падтрымкі, тых, хто пакутуе, дапамагчы тым, хто праходзіць праз выпрабаванні. Што неабходна чалавеку, хто пакутуе? Асабісная размова, падтрымка, сяброўства. Сяброўства важна не толькі для таго, хто сумуе, яно важнае для кожнага, бо адкрывае нашае сэрца, робіць нас міласэрнымі, эмацыйнымі, спагадлівымі і з’яўляецца крыніцай для радасці. Асабісныя сустрэчы ў нашым свеце вельмі важныя – сустрэчы дапамагаюць раскрыць сваю асобу і даведацца больш пра іншага. Яшэ брат Алоіс звярнуў увагу на тое, што мы маем прыслухоўвацца не толькі да патрэбаў нашых блізкіх, а да патрэбаў нашай Зямлі, бо экалогія і наш лад жыцця патрабуе асэнсавання і разумнага стаўлення да выкарыстання рэсурсаў Зямлі.

Трэцяя прапанова на гэты год – падзяляць выпрабаванні, падзяляць радасці іншых. Унутраная радасць не памяншае салідарнасці з іншымі, яна наадварот, падтрымлівае яе. Яна дапамагае нам выконваць свае абавязкі і працягваць свій зямны шлях.

Чацвёртая прапанова – радавацца дарам адзін аднога, паміж хрысціянамі. Імкруцца да аб’яднання хрысціянаў, каб увагу звяртаць на тое, што нас, хрысціянаў аб’ядноўвае, а не на тое, што раз’ядноўвае. Экуменічны падыход, дыялог цэркваў, спазнанне розных традыцый і культураў дапамагае нам быць бліжэй, быць разам і радавацца разам.

Фота - Ірына Крупская
Фота — Ірына Губская 

Цэнтр “Экумена” запрашае аўтараў да ўдзелу ў багаслоўскім часопісе “Збожжа”

Цэнтр “Экумена” запрашае аўтараў да ўдзелу ў публікацыі ў беларускім часопісе міждысціплінарных і міжканфесійных даследаванняў хрысціянства “Збожжа” (Zbožža). Першы нумар будзе прысвечаны тэме Ecclesia semper reformanda est: Царква, рэформы і Рэфармацыя. Да друку прымаюцца даследніцкія артыкулы, а таксама эсэ.

Першы нумар часопіса працягне развагі тэматычнай секцыі VII Міжнароднага кангрэсу даследчыкаў Беларусі, які прайшоў 15-17 верасня 2017 года ў Варшаве. У 2017 годзе адзначалася 500-годдзе Рэфармацыі, якая не толькі стала пачаткам утварэння новых хрысціянскіх канфесій з асаблівым багаслоўем, сацыяльна-палітычнай пазіцыяй і ладам жыцця, але таксама істотна паўплывала і на Рымскую, і на Усходнія цэрквы. Дыялог, супрацьстаянне і ўзаемны ўплыў розных канфесій у Беларусі сфармавалі асаблівы канфесійны профіль, як у гістарычнай перспектыве, так і ў сучаснасці. Нумар будзе прысвечаны развагам аб ролі Рэфармацыі для Беларусі і беларускага хрысціянства, аб асаблівасцях беларускага пратэстантызму, ягонай грамадскай і палітычнай ролі, актуальным стане і перспектывах развіцця. Апроч таго, яшчэ дзве нагоды: 100-годдзе з пачатку Сабору Рускай Царквы 1917-1918 года, які стаў прыкладам інтэнсіўнай рэфлексіі аб рэформах, неабходных у рускім і сусветным праваслаўі, а таксама 55-годдзе з адкрыцця Другога Ватыканскага Сабору, які адкрыў новую эпоху ў жыцці Каталіцкай Царквы, — гэта нагода паразважаць аб Рэфармацыі ў больш шырокім міжканфесійным кантэксце. Якія рэформы неабходныя сёння ў багаслоўі, літургіі, сацыяльнай пазіцыі цэркваў, іх адміністратыўнай структуры, самаразуменні, а таксама ў ладзе, мове, дыскурсе, мадэлях узамеадносінаў з грамадствам, у этыцы і эстэтыцы? На якой падставе і якім чынам праводзіць гэтыя рэформы? Хто з’яўляецца суб’ектам рэформ? Якія крытэры ацэнкі эфектыўнасці рэформ? Што з’яўляецца асноўнымі першакодамі на шляху рэформ? Якая можа быць роля акадэміі, грамадзянскай супольнасці і экуменічнага супрацоўніцтва ў гэтым працэсе? Ці патрэбна рэформам свая ідэалогія? Ці можам мы наогул казаць у хрысціянскім кантэксце пра рэформы як пра нешта пазітыўнае? Якія пераўтварэнні адбываліся ў царкве цягам ейнага развіцця, як яны абгрунтоўваліся і асэнсоўваліся?

Пра часопіс

Часопіс быў заснаваны ЦэнтрамЭкумена ў супрацоўніцтве з Сеткай беларускаіх багасловаў і царкоўных дзеячаў у замежжы і Беларускім інстытутам стратэгічных даследаванняў (BISS). Ідэя часопіса ўзнікала падчас правядзення Першай працоўнай сустрэчы беларускіх тэолагаў і царкоўных служыцеляў у замежжы, якая прайшла з 2 па 4 чэрвеня 2017 года ў Цюбінгене, Германія. Канцэпцыя першага нумару была распрацаваная падчас правядзення багаслоўскай тэматычнай секцыі VII Міжнароднага кангрэсу даследчыкаў Беларусі, якая адбылася з 15 па 17 верасня 2017 года ў Варшаве, Польшча. Часопіс мае з’яднаць тых, хто займаецца даследаваннямі хрысціянства, багаслоўскай думкі і царквы ў Беларусі, а таксама тых багасловаў, якія маюць беларускае паходжанне, але жывуць і працуюць у замежжы.

У выдавецкую раду часопіса, якую ўзначаліла дырэктар Цэнтра “Экумена” Наталля Васілевіч, увайшлі акадэмічныя валанцёры Цэнтра “Экумена” Наталля Гарковіч, Раіса Зянюк і святар Аляксандр Шрамко, а таксама Пётр Рудкоўскі, акадэмічны дырэктар Беларускага інстытута стратэгічных даследаванняў (BISS). Навуковая рада часопіса аб’ядноўвае вядомых навукоўцаў і багасловаў, які звязаны з Беларуссю — паходжаннем ці тэматыкай даследаванняў. Сярод іх: Пётр Буценеў, Алег Брэскі, іераманах Іаан (Булыка), Яўгенія Даніловіч, Аляксандр Дуброўскі, Раіса Зянюк, Надзея Кіцэнка, Алена Лянкевіч, Пётр Рудкоўскі, святар Міхаіл Самкоў, Вольга Сытая. Выпускаючы рэдактар першага нумару — навуковая супрацоўніца Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі, кандыдат гістарычных навук Раіса Зянюк.

Дэдлайн падачы матэрыялаў: 28 лютага 2018 года.

Артыкулы дасылаюцца на наступны адрас: zbozza.by@gmail.com У тэме ліста пазначайце: Zbozza Reformation

Афармленне рукапісу, часопіс “Збожжа”

Да друку прымаюцца артыкулы і матэрыялы па тэме нумару памерам ад 1500 да 6000 словаў (ад 10000 да 40000 знакаў з прабеламі) на беларускай, рускай, ангельскай, польскай, нямецкай, фанцузскай мовай.

Кожны артыкул апроч тэкста павінен мець назву; звесткі пра аўтара; анатацыю (да 200 словаў); ключавыя словы — на беларускай, англійскай і арыгінальнай мове артыкула; бібліяграфію з пералічэннем усіх згаданых у артыкуле крыніц. Бібліяграфія размяшчаецца ў канцы артыкула пад загалоўкам “Бібліяграфія / References” са спісам, які ў алфавітным парадку ўтрымлівае спасылкі на крыніцы. Калі артыкул публікуецца на мове з лацінскай графікай, то спіс крыніц сартыруецца паводле лацінскага алфавіту, а кірылічныя крыніцы, ці крыніцы ў іншай графіцы транслітэруюцца па-лацінску (у дужках даюцца арыгінальныя назвы). Калі артыкул публікуецца на мове з кірылічнай графікай, то спачатку ідуць спасылкі на крыніцы ў кірылічнай графіцы, размешчаны ў парадку беларускага/рускага алфавіту, і праз інтэрвал – крыніцы на мовах з лацінскай графікай і транслітэраваныя некірылічныя і нелацінскія крыніцы (у дужках даюцца арыгінальныя назвы) – у парадку лацінскага алфавіту.

Загаловак выраўніваецца па цэнтры, пасля друкуецца імя і прозвішча аўтара, навуковая ступень, пазначэнне акадэмічнага статуса, мясцовасць і іншая важная інфармацыя. Памер 2–3 сказы. Далей друкуюцца ключавыя словы, анатацыя, тэкст артыкула і бібліграфія, якія выраўнівацца па абодвух баках.

Арыткул падаецца ў наступных шрыфтах Times New Roman, Georgia ці Palatino. Інтэрвал – адзінкавы. Кожны абзац пачынаецца з чырвонага радка. Памер асноўнага тэкста – 12, памер зносак і вялікіх цытат — 11.

Спасылкі і цытаты

Усе спасылкі і цытаты павінны афармляцца старонкавымі зноскамі (унізе старонкі), мець скразны характар нумарацыі. Фразы, якія цытуюцца павінны быць вылучаны курсівам і ўзяты ў двухкоссі. Цытаты памерам больш за тры радкі афармляюцца вынясеннем іх у асобны параграф з водступам і больш дробным шрыфтам. Спасылкі афармляюцца оксфардскім стылем: http://oxfordjournals.org/our_journals/ojlr/for_authors/

Аўтарскае права

Падаючы артыкул на публікацыю ў часопіс, аўтар прымае на сябе адказназнасць за любыя парушэнні, звязаныя з аўтарскім правам пры публікацыі такога артыкула. Пасля публікацыі артыкула аўтар атрымлівае копію свайго артыкула ў фармаце pdf і можа размяшчаць яго ў інтэрнэце менавіта ў такім выглядзе, са спасылкай на часопіс “Збожжа”. Пры перапублікацыі арыгінальнага артыкула, яго частак як на той мове, на якой ён быў апублікаваны ў часопісе “Збожжа”, так і ў перакладзе, павінна быць пазначана, што часопіс “Збожжа” з’яўляецца месцам першай публікацыі.

Рэцэнзаванне артыкулаў

Усе артыкулы праходзяць двойчы сляпое (ананімнае) рэцэнзаванне. Рэцэнзентамі могуць быць як сябры навуковай рады, так і знешнія эксперты.

 Культурна-асветніцкая установа